सबैभन्दा ठूलो कुरा ज्ञान हो। ज्ञानको बिस्तार हो। माटोसँग जोडिनु भाग्य हो। हाम्रा वैदिक शास्त्रका अनुसार कृषि ‘ब्रह्म ज्ञान’ हो र कृषकहरू राष्ट्रपिता हुन्। जस्तो चेतना उस्तै अन्न। जस्तो अन्न उस्तै मन। हामीले प्रकृतिलाई जसरी व्यवहार गर्छौँ, प्रकृतिले हामीलाई त्यसरी नै साथ दिन्छिन्। जन्मेर हुर्केको धरतीलाई कमसेकम नबिगारिकनै नयाँ पुस्तालाई हस्तान्तरण गरौँ। प्राङ्गारिक खेतीको मुल मन्त्र नै यही हो।
प्राङ्गारिक खेतीका बारे केही सामान्य लाग्ने तर गहन कुरा मनन हुन जरुरी छ। पहिलो, यो अभियान हो। दोस्रो, यो खेती गर्ने अनुसाशन हो। तेस्रो, प्राङ्गारिक र प्रमाणित प्राङ्गारिक फरक कुरा हुन्। प्राङ्गारिक हो भनेर बेच्न पाइयो। तर के को आधारमा भनेको हो, उपभोक्ताले थाहा पाउनुपर्छ। ‘स्वयं-घोषणा’को विश्वासनिय आधार नखुलाई बेच्नु पनि न्यायसङ्गत नहुन सक्छ
प्राङ्गारिक हो भनेर विश्वास दिलाउने आधार दुईटा छन्। पहिलो, सहभागितामूलक गुणस्तर निर्धारण प्रणाली। दोस्रो, थर्ड-पार्टी भेरिफिकेसन्। यी दुवै विधिका ‘प्रोज एण्ड कन्स’ छन्।
राज्यका निकायहरूमा प्रायः प्राङ्गारिक खेतीलाई ‘फिलोसोफी’मै सिमित गर्नेहरूको संख्या कमी छैन। ‘कुरो त ठीकै हो तर सम्भव नै छैन’ भन्ने मानसिकता रहिन्जेल परिवर्तन सम्भव छैन। आजका दिनमा विश्वविद्यालयबाट ग्राजुएट पुस्ता ‘प्राङ्गारिक चाहिएको हो की उत्पादन चाहिएको हो’ भनेर सोध्छन्। यसका बारे पनि छुट्टै बहस हुन सक्ला।
सबैभन्दा महत्वपूर्ण भनेको दक्ष जनशक्ति हो। प्राङ्गारिक र प्रमाणिकरणका बारे जान्ने, बुझ्ने र ज्ञान तथा प्रविधि हस्तान्तरण गर्न सक्ने जनशक्तिको अभाव आजको टड्कारो समस्या हो।
यसै परिप्रेक्षमा प्राङ्गारिक खेती तथा प्रमाणिकरण कार्यका लागि दक्ष जनशक्ति तयार गर्न योगदान पुगोस् भन्ने हेतुले नेप.सर्टले विगत केही वर्षदेखिको आफ्नै अनुभव र भोलिको बजार सम्भावनाको सन्दर्भमा प्राङ्गारिक निरीक्षकको पाँच दिने तालिम कार्यक्रम आयोजना सम्पन्न गरेको छ। कृषि क्षेत्रसँग सरोकार राख्ने, रुची राख्ने, काम गर्ने रुचाउने सबैलाई उपयोगी यस तालिममा २१ जना सहभागी भए। IOIA को कोर्स आउटलाईन अनुसार नेप.सर्टले स्थानीय आवश्यकता अनुसार परिमार्जन गरी सो अनुसार सम्बन्धित बिषयको प्रचुर सैद्धान्तिक र व्यवहारिक ज्ञान हस्तान्तरण गर्ने प्रयास रह्यो।
मनन गर्नै पर्ने दुई कुरा छन्। यो स-शुल्क तालिम थियो। तालिमका लागि लाग्ने खर्च सहभागीबाटै सङ्कलन गरियो। अर्को तालिमपछि आयोजकले नै रोजगारीको ग्यारेन्टी गर्न त सक्दैन तर प्राङ्गारिक प्रमाणिकरणका प्रकृयाको बिस्तार प्राङ्गारिक प्रमाणिकरणका प्रकृया हुँदै जाँदा प्राङ्गारिक प्रमाणिकरण गर्ने निकाय सक्रिय हुने र दक्ष निरीक्षकहरू आवद्ध हुने अवसर पाउँछन्। (Updated: 20th Aug, 2026)
यसका बारे थप जानकारी चाहिएः
भूपेन्द्र नीराजन (9851050421)
(नेप.सर्टको वेवपेज अपडेट हुने क्रममा छ। धेरै सूचना र जानकारी राख्दै जानेछौँ।)
